Katalónski óperusöngvarinn José Carreras kom til Íslands skömmu eftir hádegi, en annað kvöld syngur hann á tónleikum í Laugardalshöll með Sigrúnu Hjálmtýsdóttur, Sinfóníuhljómsveit Íslands og Kór Íslensku óperunnar. Carreras kemur hingað frá London, þar sem hann söng á tónleikum á PROMS-hátíðinni í gærkvöldi, en eftir tónleikana hér heldur hann til Noregs.

Á blaðamannafundi á Hótel Sögu lýsti Carreras ánægju sinni með að vera kominn í fyrsta sinn til Íslands.

"Fólk á þessum slóðum er listfengt og næmt"

"Það er mér sérstakt gleðiefni að heimsækja þennan hluta Evrópu, fólk á þessum slóðum er listfengt og næmt, og á Norðurlöndunum finn ég alltaf fyrir vinsemd og hrifningu tónleikagesta," sagði Carreras.

Aðspurður hvort hann væri enn að læra ný hlutverk segist Carreras vonandi aldrei láta af því. "Ég reyni eins og ég get að kynna mér og læra ný hlutverk, og gömul hlutverk sem ég hef ekki sungið áður. Það er mikilvægt fyrir mig að geta boðið upp á eitthvað nýtt á sviðinu og vera ekki alltaf í sömu hlutverkunum. Ég reyni alltaf að leita að nýjum möguleikum, og líka að læra upp á nýtt það sem ég söng fyrir löngu; - þar á meðal Verdi hlutverk eins og Stiffelio, Il Corsaro, I due foscari og fyrir tveimur árum söng ég nýtt hlutverk í óperunni Sly eftir Wolf-Ferrari. Ég er mjög stoltur af þessu; - það kemur í veg fyrir að ég festist í sömu rútínunni og er mér alltaf ný ögrun."

Carreras segist aldrei fá nóg af söngnum. "Þetta starf er mér köllun á sinn hátt, það að syngja gefur mér tækifæri til að tjá mig og miðla einhverju til fólks. Sumir mála, aðrir skrifa, ég syng, og verð aldrei þreyttur á því. Hlustendur mínir verða kannski þreyttir á mér, - en ég er ekki orðinn þreyttur á því að syngja."

Að rífast aldrei við sóprana

Carreras segist vera gæfusamur tenór og hafa fengið tækifæri til að syngja með mörgum bestu söngvurum samtímans og nefnir nokkrar uppáhaldssöngkonur, Mirellu Freni, Agnesi Baltsa, Renötu Scotto og Birgit Nilsson. "Það er erfitt að nefna einn sérstakan uppáhaldsmótsöngvara af öllum þeim ágætu söngvurum sem ég hef unnið með, en þó held ég að af ýmsum ástæðum verði Montserrat Caballé mér kærust, hún hjálpaði mér mikið þegar ég var að byrja minn feril og vinátta okkar hefur verið náin og persónuleg. Annars á ég alltaf góð samskipti við sóprana, því mér var eitt sinn gefið það heillaráð að rífast aldrei við sóprana."

Spurningunni um arftaka tenóranna þriggja reynist erfitt að svara. "Það er heill hellingur af góðum tenórum að syngja í dag. Roberto Alagna er í miklu uppáhaldi hjá mér, en það eru fleiri góðir eins og José Cura, Marcello Alvarez, Pedro Vargas; - ég er örugglega að gleyma einhverjum, - en það er alltaf þörf fyrir nýja tenóra til að halda óperuhefðinni við." En hvað er það sem skilur milli góðs og frægs tenórs og súpertenórs eins og þeir Domingo, Pavarotti og Carerras eru? "Það er hinn almenni hlustandi sem ákveður þetta. Og ef ég held sjálfum mér utan við þetta segi ég að það sé ekki nóg að hafa frábæra rödd, frábæra tækni og helga sig starfinu miskunnarlaust, - það þarf meira til. Það eru náðargáfan og persónutöfrarnir sem geta ráðið þessu, ef hægt er að nota það til að fanga áheyrendur. Þetta er ekki alltaf spurning um að vera frábær söngvari."

Carreras segir hverja tónleika sérstaka. "Það á ekki síst við þegar maður er að syngja fyrir nýja áheyrendur, - það er alltaf ögrun, því auðvitað vill maður gleðja þessa áheyrendur, standa undir væntingum þeirra og öðlast virðinu þeirra."

Aðspurður hvort söngurinn sé streituvaldandi starf, eða afslappandi, segir Carreras það vera hvort tveggja.

"Það er auðvitað erfitt að eiga allt sitt undir þessum tveimur og hálfa sentímetra í hálsinum á sér. Hljóðfæraleikarar skilja hljóðfærin sín eftir að lokinni æfingu, og eru lausir við það í bili. Við, söngvarar, göngum með hljóðfærið á okkur hvert sem við förum, og því er það mun viðkvæmara fyrir öllu álagi og áreiti. Þetta getur vissulega skapað spennu. En engu að síður er það ótrúleg hamingja sem fylgir því að geta tjáð sig með söng og skapað sérstakt samband við hlustandann. Það eru forréttindi."

"Fallegasta hliðin á ferli mínum"

Carreras hefur unnið með öllum mestu hljómsveitastjórum samtímans. "Ég hef verið lánsamur að fá að vinna með frábærum stjórnendum; Leonard Bernstein, Riccardo Muti, Zubin Mehta og fleirum. En sá sem stóð mér næst var Herbert von Karajan, - ég lærði mikið af honum og við áttum gott og persónulegt samband. Samstarf með honum var alltaf sérstök upplifun og um leið bestu stundir lífs míns." Carreras veiktist af hvítblæði árið 1987, en með seiglu tókst honum að komast á fætur og skapa sér enn stærri áheyrendahóp en nokkurn tíma áður. Á árunum eftir veikindin starfaði hann sérstaklega mikið með Karajan og saman unnu þeir að fjölmörgum óperuhljóðritunum á geisladiska. "Karajan studdi mig mjög og á meðan ég var veikur fylgdist hann stöðugt með mér. Þetta er ein fallegasta hliðin á ferli mínum, - sambandið við Karajan."

Spurður um menningaraðstæður á Vesturlöndum segir Carreras brýnt að vel sé stutt við bakið á menningunni. "Því meira sem löndin þróast, því öflugra verður menningarlífið og líf almennings verður betra. Ríkisstjórnir um heim allan verða að styðja betur við menningu þjóða sinna. En hörmungaratburðir eins og urðu í síðustu viku sýna okkur að það er að fleiru að hyggja. En sem listamaður segi ég að stjórnvöld hvarvetna verða að leggja meira af mörkum til lista almennt."

Carreras syngur nú á um 60 tónleikum á ári, en aðeins í einni eða tveimur óperuuppfærslum. Þó hefur hann sungið um dagana öll helstu tenórhlutverk óperubókmenntanna. En eitt þeirra stendur upp úr. "Don José í Carmen. Þetta er hlutverk sem er ekki nóg að syngja, - það krefst líka mikils leiks. Don José þarf að ganga í gegnum mikla dramatík innra með sér, og það gerir hlutverkið sérstaklega áhugavert, og þess vegna finnst mér vænt um það." Carreras segir ómögulegt að segja til um það hve lengi enn hann muni syngja. "Þetta fer allt eftir því hvernig hlutirnir þróast. Ég vildi gjarnan geta sungið í 3, 4, 5, 6 ár í viðbót. Ég veit að mig mun alltaf langa til að syngja, en ég á nána vini sem hjálpa mér við þessa ákvörðun. Maður verður að horfast í augu við raunveruleikann og skilja og sætta sig við takmörk sín. En ég vona bara að ég þurfi ekki að hætta of fljótt."

Copyright © 2001 www.mbl.is